Nieuws

Vooreerst is de nieuwe bepaling inzake successie- en registratierechten van toepassing op handelingen of een geheel van handelingen voltrokken vanaf 1 juni 2012. Handelingen gesteld voor 1 juni blijven bijgevolg buiten schot.

Antimisbruikbepaling

De fiscus moet geen rekening meer houden met de rechtshandeling(en) die fiscaal misbruik uitmaken.

De fiscus moet bewijzen dat de belastingplichtige tegen de doelstellingen van de fiscale wetgever heeft gehandeld om een nadelige fiscale bepaling te ontwijken of een voordelige fiscale bepaling te gebruiken.

In voorkomend geval kan de belastingplichtige de toepassing van de antimisbruikbepaling nog vermijden door aan te tonen dat ook minstens één ernstig niet-fiscaal motief speelde. De niet-fiscale motieven mogen niet verwaarloosbaar zijn of zo algemeen zijn dat ze steeds van toepassing zijn op dergelijke verrichting.

Als geen afdoend tegenbewijs kan worden geleverd mag de fiscus de belasting zo berekenen alsof het ontwijkend mechanisme niet bestond. Bijvoorbeeld alsof er geen schenking was.

Niet-fiscale motieven

Successieplanning is bijna altijd fiscaal geïnspireerd. Elke rechtshandeling met een fiscaal voordeel zou men volgens sommige auteurs voortaan ook moeten kunnen staven met niet-fiscale motieven. Dit zou betekenen dat adviseurs niet langer standaard een bepaalde techniek kunnen naar voor schuiven waarmee de klant belastingen kan besparen.

De Tijd en L’Echo schreven in dit kader dat zelfs eenvoudige handgiften van ouders aan hun kinderen waarop geen schenkingsrechten worden betaald, vanaf 1 juni door de fiscus als een fiscaal misdrijf kunnen worden beschouwd. In het ene geval zou een handgift dus nog kunnen en in het andere geval niet. Via de pers vernemen we dat professor fiscaal recht Axel Haelterman en vicepremier Van Quickenborne dit weerleggen en benadrukken dat gewone successieplanning ook vanaf 1 juni nog zal kunnen. "Inzake schenkingen en successierechten is de inhoud, en ook het doel, van de bestaande regeling duidelijk: wie schenkt met schenkingsrechten, en ook wie schenkt met handgift of voor een buitenlands notaris, betaalt geen successierechten meer op hetgeen geschonken werd". "Wel worden een aantal meer gekunstelde technieken zoals bijvoorbeeld de sterfhuisconstructie en het duo-legaat wellicht aanvechtbaar."

Kunstmatige constructie

In de circulaire i.v.m. de antimisbruikbepaling en in de memorie van de toelichting werd m.b.t. de interpretatie van fiscaal misbruik verwezen naar het begrip ‘volstrekt kunstmatige constructie’. Deze omschrijving is ontleend aan de rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie. Uit die rechtspraak blijkt wel dat het woord ‘volstrekt’ niet te letterlijk mag worden genomen.

K. Janssens schreef recent in het tijdschrift fiscale actualiteit dat de kunstmatigheid van de constructie in de praktijk hét criterium zal worden. “Een probleem wordt het pas als de belastingplichtige kiest voor dat ene laagbelaste regime in omstandigheden waarin een normaal mens dat niet zou doen (tenzij om fiscale redenen), dus als de keuze geforceerd lijkt”.

Ruling?

De rulingcommissie kan zich niet rechtstreeks uitspreken over de vraag of de fiscus in een concreet geval de antimisbruikbepaling kan toepassen. Wel kan de rulingcommissie bevestigen dat de verrichting verantwoord is door andere motieven dan het ontwijken van belastingen en zo onrechtstreeks de toepassing van de antimisbruikbepaling uitsluiten.

Fiscale onzekerheid

Bij gebrek aan rechtspraak en duidelijke standpunten van de fiscus (ook de circulaire bevat nauwelijks voorbeelden) van wat fiscaal als l misbruik wordt beschouwd blijft het echter nog onduidelijk hoe de bepaling in de praktijk concreet toegepast zal worden.

Hoewel de nieuwe anti-misbruikbepaling in principe een ultiem wapen is dat enkel toegepast moet worden als de gewone interpretatiemethode, de technische bepalingen van het wetboek, de speciale anti-ontwijkingsbepalingen en de simulatieleer geen hulp bieden, is het zeer de vraag of alle controleurs zich hier zullen aan houden.

F. Adyns, woordvoerder van Financiën, herhaalde recent dat voor de fiscale administratie ‘niet de gebruikte techniek maar het motief bepalend zal zijn of een constructie voortaan valt onder de antimisbruikbepaling’. ‘Het is onmogelijk op voorhand te zeggen welke techniek nog kan en welke niet meer. De administratie bekijkt geval per geval.'

Conclusie

De antimisbruikbepaling laat nog veel vragen open. Ons inziens zal de soep niet zo heet gedronken worden als ze door sommigen wordt opgediend. Bij een concrete uitwerking spreekt het voor zich dat er ook een logisch niet-fiscaal motief voorhanden is. Eenvoudige technieken zoals een handgift en bankgift (al dan niet gekoppeld aan een levensverzekering), die voor de praktijk toch belangrijk zijn, zullen o.i. minder snel als volstrekt kunstmatig worden beschouwd. Hebt u toch nog vragen, neem dan gerust even contact op. Onze fiscale specialisten volgen deze complexe wetgeving op de voet, en behouden voor u het overzicht.

Concrete voorbeelden

Handgift – bankgift versus notariële schenking

De vraag stelt zich of elke schenking voortaan notarieel dient te gebeuren (met schenkingsrechten en notariskosten) of men zich voor roerend vermogen nog steeds kan beroepen op de eenvoudige hand- of bankgift?

Volgens het artikel van Netto-L’echo zou iedere handgift verantwoord moeten kunnen worden door een ernstig niet fiscaal motief.

Bepaalde auteurs oordelen, ons inziens terecht, dat er bij een handgift/ bankgift geen sprake kan zijn van fiscaal misbruik. Het wetboek successierechten vermeldt de termijn van drie (of zeven) jaar voor niet geregistreerde schenkingen. Het wetboek successierechten omschrijft dus zelf wanneer de rechtshandeling niet meer belastbaar is^[1]. Er kan moeilijk sprake zijn van fiscaal misbruik als men deze fiscale bepaling naleeft. Als niet fiscaal motief kan men zo nodig aanbrengen dat men de notariskosten wil besparen.

De Staatssecretaris voor Fraudebestrijding zei afgelopen weekend dat voor hem een handgift mogelijk moet blijven.

Schenking voor notaris in Nederland

Deze piste ligt voortaan wellicht wel iets moeilijker dan een handgift/bankgift. Volgens het hoger vermeld persbericht van professor A. Haelterman en vicepremier Van Quickenborne is een schenking voor notaris in het buitenland (zonder het betalen van schenkingsrechten) wel nog steeds mogelijk. Bij schenkingen met een belangrijke waarde zou men zo nodig als niet fiscaal motief kunnen wijzen op de besparing door te kiezen voor een notaris in Nederland met een lager ereloon dan zijn collega in België.

Gesplitste aankoop

Bij een gesplitste aankoop, waarbij de ouders het vruchtgebruik aankopen en de kinderen de naakte eigendom, omschrijft het Wetboek Successierechten eveneens onder welke voorwaarden de verrichting niet belastbaar is. Ook het naleven van deze fiscale bepaling kan o.i. geen fiscaal misbruik zijn. Als niet fiscaal motief geldt bijvoorbeeld dat er meer zekerheid is voor de langstlevende partner gezien het vruchtgebruik niet omzetbaar is, anders dan bij erfrechtelijk vruchtgebruik.

Wat de gesplitste aankoop met een vennootschap betreft wijzen wij erop dat de minister in een parlementaire vraag^[2] bevestigde dat het de bedoeling is turbovruchtgebruik te beperken (u koopt de blote eigendom van een grond privé en uw vennootschap het vruchtgebruik; vervolgens bouwt de vennootschap op de grond waarbij het doel is om bij het verstrijken van het vruchtgebruik het gebouw gratis privé te verkrijgen). Een gewoon vruchtgebruik opgezet volgens de regels van de kunst zou buiten schot blijven

Schenking van vastgoed om de drie jaar

Wellicht zal het vaak moeilijk zijn om hier ernstige niet fiscale motieven aan te brengen. Desalniettemin komt het ons voor dat er ook in dit geval geen sprake kan zijn van fiscaal misbruik omdat men opnieuw een bepaling uit het wetboek successierechten naleeft die voorschrijft dat er minstens drie jaar moet gelaten worden tussen de schenking van elke schijf^[3].

Uitbreng roerend vermogen gevolgd door wederzijdse schenking

Wij raden af deze techniek nog toe te passen vanaf 1 juni 2012. De kans lijkt ons reëel dat de nieuwe antimisbruikbepaling zal worden toegepast op deze techniek. Het zal moeilijk zijn om in voorkomend geval ernstige niet fiscale motieven naar voor te brengen. Vooral indien er reeds een verblijvingsbeding of keuzebeding speelt.

Indien de klant (nog) geen fiscale planning wil organiseren naar de kinderen maar de langstlevende echtgenoot zo veel mogelijk wil beschermen raden wij aan om een beding van aanwas op te maken voor roerend vermogen. Bij een beding van aanwas is het doel het aangaan van een kanscontract tussen partijen. In de mate dat er werkelijk sprake is van gelijke kansen (leeftijd, gezondheidstoestand, …) is dit ons inziens beter verdedigbaar dan een wederzijdse schenking. Deze oplossing geeft geen absolute zekerheid dat de fiscus de overdracht niet zal taxeren bij overlijden maar men heeft dan wel een wapen om zich te verdedigen tegen een eventuele taxatie door de fiscus.

Sterfhuisconstructie

Deze techniek is een doorn in het oog van de fiscus. Het is duidelijk dat de fiscus nu een bijkomend wapen heeft om deze techniek aan te vallen. Waar men tot op heden bijna zeker was om zijn gelijk te halen voor de rechtbank is dit nu niet meer het geval. Als niet fiscaal motief kan men erop wijzen dat men de langstlevende echtgenoot zo veel mogelijk wil beschermen. Volgens sommigen blijft deze techniek dus bruikbaar. Volgens anderen is de sterfhuisconstructie nu niet meer mogelijk omdat het verschil met een gewoon verblijvingsbeding (dat meer zekerheid biedt) puur fiscaal is.